Σάββατο 24 Μαρτίου, 20:30 – 21:30

#CONNECT2EARTH

© Meridith Kohut / WWF-US

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο πιάτο μας

 «Όλοι καλάρουνε μα δεν πιάνουν ψάρια» λέει το γνωστό άσμα. Λέτε οι στίχοι του Παπαϊωάννου να είναι προφητικοί για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις ελληνικές θάλασσες;

Είναι γνωστή η δραστική παρέμβαση του ανθρώπου στον φυσικό κύκλο CO2του πλανήτη(αρκεί μόνο να σκεφτούμε ότι οι εκπομπές CO2 έχουν αυξηθεί κατά 60% από το 1990), όπως επίσης γνωστές είναι και οι επιπτώσεις αυτής της παρέμβασης σε περιβάλλον και ανθρώπους. Οι επιστήμονες τεκμηριώνουν με ολοένα περισσότερα στοιχεία την επίδραση που θα έχει σε όλα τα φυσικά συστήματα η αλλαγή του κλίματος, η οποία συντελείται σε τέτοιους ρυθμούς τους οποίους η φύση αδυνατεί να ακολουθήσει.

Αν και τα δεδομένα για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις ελληνικές θάλασσες, όσον αφορά τα φυσικά χαρακτηριστικά τους, είναι αρκετά (γνωρίζουμε για παράδειγμα για τις διακυμάνσεις στη στάθμη της θάλασσας ή την αύξηση της θερμοκρασίας της), δεν ισχύει το ίδιο για τις βιολογικές επιπτώσεις [1], δηλαδή τις αλλαγές που θα επέλθουν στη δομή των οικοσυστημάτων, στον οργανισμό των ειδών κλπ. 

Η αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων και της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα, η άνοδος της θαλάσσιας στάθμης ακόμα και η μεταβολή των χαρακτηριστικών των βροχοπτώσεων, είναι παράγοντες, ωστόσο, που με βεβαιότητα γνωρίζουμε πως θα επηρεάσουν την αλιευτική παραγωγή και κατ’ επέκταση, την ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος, αλλά και τη διατροφή των ανθρώπων.Κι αυτό γιατί θα σημειωθούν άμεσες ή έμμεσες επιπτώσεις στη φυσιολογία των ψαριών, την αναπαραγωγή τους, την αφθονία τροφής και των διαθέσιμων οικοτόπων. 

Πόσο έχει αλλοιωθεί λοιπόν το θαλάσσιο περιβάλλον από το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής; Τα στοιχεία δείχνουν, καταρχήν, πως η σημερινή θερμοκρασία της θάλασσας στη Ρόδο και την Κρήτη, είναι συγκρίσιμη με τη θερμοκρασία της –ιστορικά, πιο θερμής- θάλασσας στο νότιο Ισραήλ 3 δεκαετίες νωρίτερα [1]. Στην επιστημονική έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για την οικονομική αποτίμηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, καταγράφεται μια αύξηση της θερμοκρασίας στο Αιγαίο πέλαγος κατά 1,5°C, μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες. Η δριμύτητα των συνεπειών αυτής της φαινομενικά μικρής αύξησης, διαφαίνεται από το γεγονός ότι η αύξηση της θερμοκρασίαςκατά μόλις 1°C συνεπάγεται μείωση κατά 0,8% της παραγωγής όλων των ψαριών!

Το ερώτημα είναι εάν η  κλιματική αλλαγή και οι αρνητικές συνέπειές της στους πληθυσμούς των ψαριών, θα φανούν και στο πιάτο μας; Έτσι φαίνεται. Το μεσογειακό μύδι [3] είναι από τα είδη που επηρεάζονται ακόμα κι από ισχνές μεταβολές της θερμοκρασίας. Οι πληθυσμοί του αρκετά δημοφιλούς σκουμπριού και του κοπανιού είναι ανάμεσα σε αυτούς που ήδη συρρικνώνονται με ταχείς ρυθμούς [4]. Ως επιστέγασμα όλων αυτών, στατιστική μελέτη Ελλήνων ερευνητών [5]έδειξε πως το 60% των πλέον εμπορικών ειδών επηρεάζονται από τις μεταβολές της θερμοκρασίας. Ενδεικτικά, αρνητικά επηρεάζονται είδη όπως ο μπακαλιάρος, η σαρδέλα, η γόπα, η συναγρίδα, και ο ροφός. Ακόμα και η μείωση των βροχοπτώσεων θα επηρεάσει τους πληθυσμούς των καλαμαριών και των χταποδιών [2].

Ένα ακόμα σκέλος των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα θαλάσσια είδη είναι η έλευση ξενικών ειδών στις ελληνικές θάλασσες, όπως είναι οι μέδουσες και ο λαγοκέφαλος, οι οποίοι «ανταγωνίζονται» και ασκούν πίεση στα εγχώρια είδη.

Κι αν δεν αρκούν οι επιπτώσεις σε μεζέδες και θαλασσινά, υπάρχουν και οικονομικά δεδομένα. Βάσει αυτών, οι Έλληνες αλιείς θα απωλέσουν, ως το 2100, εισόδημα της τάξης των 15 εκ. ευρώ.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε, τέλος, πως η κλιματική αλλαγή δεν δρα μόνη της στα περίπου 470.000 km2 ελληνικών θαλασσών. Οι επιπτώσεις της οξύνονται από την ταυτόχρονη δράση της υπεραλίευσης, της ρύπανσης, της διατάραξης του πυθμένα, των πιέσεων από άλλες χρήσεις και –προσφάτως- των εξορύξεων υδρογονανθράκων.

Στο πλαίσιο όλων αυτών των ολοένα και δριμύτερων συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στα θαλάσσια οικοσυστήματα, η ενεργή συμμετοχή του κοινού στη φετινή διοργάνωση της Ώρας της Γης αποκτά έναν ακόμα πιο ουσιαστικό ρόλο, καθώς θα συμβάλλει στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διάδοση του μηνύματος που μας ενώνει: 

Συνδέσου με τη Θάλασσα & προστάτευσε αυτό το τόσο εμβληματικό στοιχείο της ελληνικής φύσης, κουλτούρας και κληρονομιάς! 

 

 

[1] Streftaris N., Zenetos A. EVIDENCE OF CLIMATE CHANGE ON GREEK MARINE AND COASTAL BIODIVERSITY. 9ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 2009 - Πρακτικά, Τόμος Ι

[2] Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής, Τράπεζα της Ελλάδος. Ιούνιος 2011. ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. 

[3] Anestis, A., Lazou, A., Portner, H. O., and Michaelidis, B. (2007). Behavioral,metabolic, and molecular stress responses of marine bivalve Mytilus galloprovincialis during long-term acclimation at increasing ambient temperature. Am. J. Physiol. Regul. Integr. Comp. Physiol. 293, R911–R921. doi: 10.1152/ajpregu.00124.2007

[4] CATTANEO-VIETTI R, CAPPANERA V, CASTELLANO M, POVERO P (2015) Yield and catch changes in a Mediterranean small tuna trap: a warming change effect? Mar Ecol 36:155–166

[5] TZANATOS E, RAITSOS DE, TRIANTAFYLLOU G, SOMARAKIS S, TSONIS AA (2014) Indications of a climate effect on Mediterranean fisheries. Clim Change 122:41–54

ΣΥΝΔΕΣΟΥ ΜΕ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ